Máu nhiễm mỡ có uống được mật ong không? Lưu ý cách dùng

Người bị máu nhiễm mỡ có thể dùng mật ong trong một số trường hợp và không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối. Tuy nhiên, mật ong vẫn chứa nhiều glucose, fructose và năng lượng nên phải được tính vào tổng lượng đường tự do trong ngày, không được xem là phương pháp điều trị thay thuốc hạ mỡ máu. Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu ảnh hưởng của mật ong và áp dụng nguyên tắc sử dụng phù hợp.

Máu nhiễm mỡ có uống được mật ong không?

Có thể, nhưng lượng dùng phải dựa trên LDL-C, triglyceride, đường huyết, cân nặng và tổng lượng đường trong khẩu phần. Mật ong chỉ nên thay thế đường khác, không cộng thêm và không thay thuốc hạ mỡ máu.[1]

• LDL-C cao, triglyceride được kiểm soát: Có thể cân nhắc dùng lượng phù hợp. Polyphenol, flavonoid và axit phenolic trong mật ong tham gia chống oxy hóa, hạn chế oxy hóa LDL.[2]
• Triglyceride cao hoặc rối loạn lipid hỗn hợp: Cần hạn chế chặt. Fructose được chuyển hóa chủ yếu tại gan; khi dùng nhiều hoặc dư năng lượng, gan tăng tổng hợp triglyceride và giải phóng VLDL vào máu.[3]
• Mỡ máu kèm đái tháo đường, gan nhiễm mỡ hoặc thừa cân: Phải tính thêm đường huyết, năng lượng và bệnh đồng mắc trước khi sử dụng.
• Triglyceride từ 500 mg/dL trở lên: Không tự bổ sung mật ong hằng ngày; cần quản lý theo hướng dẫn chuyên môn.

Mật ong ảnh hưởng đến mỡ máu như thế nào?

Mật ong có thể ảnh hưởng tích cực hoặc bất lợi đến mỡ máu, tùy lượng dùng, loại rối loạn lipid và tổng năng lượng trong chế độ ăn. Mật ong phù hợp hơn khi thay thế đường khác, không phải khi được bổ sung thêm vào khẩu phần.

• Thành phần đường: Mật ong chứa khoảng 80–82% carbohydrate, chủ yếu là fructose và glucose. Một thìa canh 21 g cung cấp gần 17 g đường và 64 kcal; lượng này vẫn được tính là đường tự do.[4]
• Cơ chế làm tăng triglyceride: Fructose được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Khi tiêu thụ quá nhiều, đặc biệt trong chế độ ăn dư calo, fructose có thể thúc đẩy quá trình tổng hợp chất béo mới, làm tăng triglyceride và VLDL trong máu. Nguy cơ cao hơn nếu mật ong được dùng cùng trà sữa, bánh kẹo, sữa đặc hoặc nước ngọt.

Vậy nên, mật ong chỉ nên được xem là lựa chọn thay thế đường trong chế độ ăn có kiểm soát, không phải thuốc điều trị mỡ máu.

Những trường hợp không nên tự bổ sung mật ong hằng ngày

Mật ong không phù hợp để tự bổ sung thường xuyên khi tình trạng chuyển hóa chưa ổn định. Người đọc cần nhìn vào kết quả xét nghiệm, cân nặng, đường huyết và bệnh đồng mắc thay vì chỉ dựa vào cảm giác “mật ong tự nhiên nên an toàn”.

Triglyceride từ 500 mg/dL trở lên hoặc chưa được kiểm soát

Triglyceride từ 500 mg/dL được xếp vào mức rất cao trong bộ dữ liệu; khi tiến gần hoặc vượt 1.000 mg/dL, nguy cơ viêm tụy cấp tăng rõ. Ở mức này, việc giảm đường đơn, kiểm soát chất béo và dùng thuốc cần được thực hiện theo kế hoạch điều trị. Người bệnh không nên tự thêm mật ong hoặc các loại đường tự do khác với mục đích bồi bổ hay hạ mỡ máu.[5]

Mỡ máu kèm đái tháo đường, gan nhiễm mỡ hoặc thừa cân

Đái tháo đường type 2, gan nhiễm mỡ và thừa cân thường cùng xuất hiện trong hội chứng chuyển hóa. Mật ong vẫn làm tăng lượng carbohydrate và calo trong khẩu phần; nếu dùng không kiểm soát, đường huyết có thể khó ổn định, quá trình tạo mỡ tại gan tăng và việc giảm cân trở nên khó khăn hơn.[6]

Đang tăng cân hoặc khẩu phần đã có nhiều đồ uống, bánh kẹo chứa đường

Nếu khẩu phần đã có nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, siro, sữa đặc hoặc thực phẩm siêu chế biến, thêm mật ong sẽ làm tổng đường và năng lượng tăng nhanh. Khi năng lượng nạp vào vượt mức tiêu hao, phần dư được tích lũy thành mỡ, ảnh hưởng đến cân nặng, vòng eo và triglyceride. Nên giảm các nguồn đường hiện có trước khi cân nhắc dùng mật ong.

Có tiền sử dị ứng với mật ong hoặc sản phẩm từ ong

Mật ong có thể chứa phấn hoa và protein từ ong. Người từng dị ứng mật ong, phấn hoa, keo ong hoặc sữa ong chúa không nên tự thử lại tại nhà vì phản ứng có thể gồm ngứa, nổi mề đay, sưng môi hoặc khó thở. Ngoài ra, trẻ dưới một tuổi không được dùng mật ong do nguy cơ ngộ độc botulinum.[7]

Người bị máu nhiễm mỡ nên dùng mật ong theo nguyên tắc nào?

Không có một liều mật ong phù hợp cho tất cả người bị mỡ máu. Cách dùng cần dựa trên kết quả xét nghiệm, tổng lượng đường trong ngày, cân nặng và các bệnh đang có. 

Dùng mật ong để thay thế, không cộng thêm đường

Nếu đang cho đường trắng hoặc siro vào trà, cà phê, sữa chua hay yến mạch, bạn có thể dùng một lượng mật ong thay cho phần đường đó. Không nên giữ nguyên các món ngọt rồi uống thêm nước mật ong mỗi sáng, vì cách này làm tổng carbohydrate và calo tăng lên. Nguyên tắc “thay thế” quan trọng hơn việc chọn giờ uống hoặc một công thức pha cụ thể.

Tính mật ong vào tổng lượng đường tự do trong ngày

WHO khuyến nghị đường tự do dưới 10% tổng năng lượng và hướng tới dưới 5% để có thêm lợi ích sức khỏe . Đây là giới hạn cho toàn bộ nguồn đường, không phải lượng dành riêng cho mật ong.

Do các tài liệu đưa ra nhiều mức khác nhau như 5–15 g, 20–40 g, dưới 50 ml hoặc dưới 75 g/ngày, người bệnh không nên chọn một con số rồi áp dụng máy móc. Cách phù hợp hơn là xác định tổng đường từ tất cả đồ ăn, thức uống và điều chỉnh theo chỉ số triglyceride, đường huyết cùng mục tiêu cân nặng.

Tránh pha cùng sữa đặc, đường, siro

Pha mật ong với sữa đặc, đường cát, siro ngô, trà sữa hoặc nước trái cây đóng chai làm mất ý nghĩa thay thế và khiến tải lượng đường tăng mạnh. Nếu muốn dùng mật ong như chất tạo ngọt, nên chọn nền đồ uống không đường và chỉ sử dụng phần đã được tính vào khẩu phần. Nước ấm hoặc trà không đường là lựa chọn đơn giản hơn so với các công thức có nhiều nguyên liệu tạo ngọt.

Theo dõi cân nặng, vòng eo, đường huyết và kết quả xét nghiệm lipid

Theo dõi giúp nhận biết mật ong có phù hợp với chế độ ăn hiện tại hay không. Bạn có thể ghi lại lượng mật ong và các món ngọt trong ngày, đồng thời theo dõi cân nặng, vòng eo, đường huyết nếu có nguy cơ đái tháo đường và xét nghiệm cholesterol toàn phần, LDL-C, HDL-C, triglyceride theo lịch hẹn.

Nếu cân nặng tăng, đường huyết khó kiểm soát hoặc triglyceride cao hơn sau khi thay đổi chế độ ăn, cần ngừng việc tự bổ sung và xem lại toàn bộ khẩu phần. Không nên chỉ quy kết cho mật ong mà bỏ qua nước ngọt, rượu, thực phẩm siêu chế biến và mức vận động.

Uống mật ong vào lúc nào có làm thay đổi hiệu quả kiểm soát mỡ máu?

Thời điểm uống mật ong không quan trọng bằng tổng lượng đường và năng lượng trong cả ngày. Bộ dữ liệu chưa cho thấy uống vào sáng sớm, lúc đói, sau bữa ăn hay trước khi ngủ tạo ra hiệu quả giảm LDL-C hoặc triglyceride tốt hơn.

Nếu thích uống mật ong buổi sáng, bạn vẫn phải tính lượng này vào khẩu phần. Người có đái tháo đường hoặc tiền đái tháo đường cần tính mật ong vào lượng carbohydrate của bữa ăn hoặc bữa phụ theo kế hoạch cá nhân. Uống trước khi ngủ cũng không trở thành vấn đề chỉ vì thời điểm; yếu tố cần xem xét vẫn là lượng dùng và khả năng kiểm soát đường huyết.

Thay vì tìm “giờ vàng”, hãy ưu tiên ba việc: dùng mật ong để thay nguồn đường khác, không vượt quỹ đường trong ngày và theo dõi phản ứng của cơ thể.

Làm gì để kiểm soát mỡ máu hiệu quả hơn?

Mật ong chỉ là một phần nhỏ trong chế độ ăn. Kiểm soát rối loạn lipid máu bền vững cần kết hợp chất lượng thực phẩm, vận động, cân nặng và điều trị được chỉ định.

Ưu tiên rau, chất xơ hòa tan, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu

Chất xơ hòa tan trong yến mạch, lúa mạch, các loại đậu, táo, cam và rau củ tạo lớp gel trong đường ruột, giữ lại một phần axit mật và cholesterol để đào thải. Khi lượng axit mật được tái hấp thu giảm, gan phải sử dụng thêm cholesterol để tổng hợp axit mật mới, qua đó hỗ trợ giảm LDL-C. Thực phẩm giàu chất xơ còn giúp no lâu và kiểm soát cân nặng tốt hơn.

Thay chất béo bão hòa bằng nguồn chất béo không bão hòa phù hợp

Nên giảm mỡ động vật, bơ, da gia cầm, sữa nguyên kem và thực phẩm chiên rán; đồng thời ưu tiên cá béo, dầu ô liu, hạnh nhân, óc chó và các loại hạt phù hợp. Axit béo không bão hòa đơn và không bão hòa đa giúp xây dựng khẩu phần có lợi hơn cho LDL-C, triglyceride và sức khỏe tim mạch.

Hạn chế rượu, đường tinh luyện và thực phẩm siêu chế biến

Rượu, đường tinh luyện, siro bắp, nước ngọt và bánh kẹo chế biến sẵn cung cấp nhiều năng lượng nhưng ít giá trị dinh dưỡng. Đặc biệt, rượu và lượng đường dư thừa có thể làm triglyceride khó kiểm soát hơn. Đây là các nguồn cần được xem xét trước khi quyết định có giữ mật ong trong khẩu phần hay không.

Vận động, kiểm soát cân nặng và dùng thuốc đúng chỉ định

Bộ dữ liệu khuyến nghị ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần, kết hợp bài tập tăng sức mạnh. Với người thừa cân, giảm 5–10% trọng lượng cơ thể có thể cải thiện đáng kể triglyceride và độ nhạy insulin [4]. Nếu đã được kê statin, fibrate, ezetimibe hoặc omega-3 liều kê đơn, cần dùng đúng chỉ định; mật ong không thay thế các thuốc này.[8]

Câu hỏi thường gặp

1. Mật ong rừng hay mật ong nuôi phù hợp hơn với người bị mỡ máu?
   Nên chọn mật ong có nguồn gốc rõ ràng, ít xử lý nhiệt vì tổng lượng đường, năng lượng và khẩu phần sử dụng quan trọng hơn tên gọi “mật ong rừng” hay “mật ong nuôi”.
2. Mật ong kết tinh có ảnh hưởng đến mỡ máu nhiều hơn không?
   Không, kết tinh chỉ là hiện tượng glucose tạo tinh thể và không làm thay đổi đáng kể lượng đường cần tính trong khẩu phần.
3. Có nên uống mật ong với chanh hoặc nghệ để giảm mỡ máu không?
   Không nên xem mật ong pha chanh hoặc nghệ là cách giảm mỡ máu vì hỗn hợp này không thay thế chế độ ăn kiểm soát lipid hay thuốc điều trị.
4. Uống mật ong có thay thế được thuốc hạ mỡ máu không?
   Không, mật ong không thể thay thế statin, fibrate, ezetimibe hoặc omega-3 kê đơn và người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc.
5. Uống mật ong có làm tăng cân không?
   Có thể, vì một thìa canh mật ong khoảng 21 g cung cấp gần 64 kcal và có thể gây dư năng lượng nếu không giảm các nguồn đường hoặc calo khác.

Két luận

Người bị mỡ máu cao có thể dùng mật ong với lượng kiểm soát, ưu tiên thay thế nguồn đường khác thay vì bổ sung thêm và không dùng mật ong thay thuốc điều trị. Nếu triglyceride cao, kèm đái tháo đường, gan nhiễm mỡ hoặc thừa cân, bạn nên tham khảo chuyên gia trước khi sử dụng thường xuyên. Khi có nhu cầu lựa chọn, bạn có thể tìm hiểu Mật ong rừng Kim Lotus và mật ong Manuka tại Vitamax.